Ik wil een naaste steunen...
Merk je dat iemand in je omgeving leeft naast iemand met een verslaving, maar weet je niet goed wat je kan doen? Wil je er zijn voor deze persoon, zonder dat je hem of haar overweldigt of net op afstand duwt? Twijfel je hoe je het gesprek kan aangaan, of ben je bang om iets verkeerds te zeggen? Of voel je zelf de impact van deze situatie, en weet je niet goed bij wie je daarmee terecht kan?
Hieronder vind je enkele handvatten die je hierbij kunnen helpen.
Enkele handvatten om te beginnen
Blijf aanwezig, ook zonder oplossing. Je hoeft het probleem niet op te lossen om van betekenis te zijn. Een boodschap sturen, af en toe langsgaan, gewoon vragen hoe het gaat - het is vaak niet de grote interventie die het verschil maakt, maar de constante, kleine aanwezigheid.
Stel open vragen, en laat de stilte er zijn. "Hoe gaat het écht met jou?" nodigt meer uit dan "Gaat het?". En als iemand niet meteen antwoordt, hoeft dat niet opgevuld te worden. Ruimte laten is ook een vorm van steun.
Benoem wat je ziet, zonder te oordelen. "Ik merk dat het je de laatste tijd zwaar valt" zegt iets anders dan "Je ziet er moe uit, gaat het wel goed thuis?". Het eerste is een observatie die uitnodigt. Het tweede voelt al snel als een verhoor.
Wees een stabiele aanwezigheid, geen redder. Wie leeft naast iemands verslaving, neemt vaak al veel te veel op zich: plannen, sussen, controleren, oplossen. Als omstander is het verleidelijk om in datzelfde patroon mee te stappen - het over te nemen, mee te gaan zorgen, mee te gaan controleren. Maar wat een naaste vaak het meest nodig heeft, is niet nog iemand die het overneemt. Het is iemand die er is, zonder de verantwoordelijkheid van de ander op zich te nemen.
Ken je eigen grenzen, en zoek zelf ook steun. Er zijn voor iemand anders vraagt iets van jou. Het is oké om te voelen dat het je soms te veel wordt, en om daar zelf mee bij iemand terecht te kunnen: een vriend, een hulpverlener, of een organisatie zoals Samen naast verslaving.
Deze handvatten sluiten aan bij een bredere boodschap die dit najaar centraal staat: goed omringd zijn.
Waarom is dit thema belangrijk?
Van 1 tot 10 oktober loopt Samen Veerkrachtig, voorheen bekend als de 10-daagse van de Geestelijke Gezondheid. Het thema van dit jaar is Goed omringd zijn. De cijfers achter dat thema geven meteen aan waarom het ertoe doet:
Eén op tien is ontevreden met zijn of haar sociale contacten.
Eén op acht heeft minder dan wekelijks sociaal contact.
Eén op acht zegt bij niemand terecht te kunnen.
Eén op zes geeft aan weinig sociale steun te ervaren.
Eén op twee ervaart matige tot ernstige eenzaamheid.
Het duurt gemiddeld tien jaar voor iemand professionele hulp zoekt voor psychische problemen.
Dat laatste cijfer is misschien wel het meest zeggende. Tien jaar is een lange tijd om iets alleen te dragen. En net dat is waar goed omringd zijn het verschil kan maken: niet als vervanging van professionele hulp, maar als een omgeving die het makkelijker maakt om die stap uiteindelijk wél te zetten.
Goed omringd zijn: de kracht van verbinding
We zijn niet gemaakt om alles alleen te dragen. Verbondenheid met anderen is geen bijkomstigheid in een goed leven, het is een van de fundamenten ervan. Vanuit de hechtingstheorie weten we dit al lang: mensen hebben een veilige basis nodig, iemand om op terug te vallen, om zich staande te houden wanneer het leven hen uitdaagt.
Wie die basis heeft, blijkt daar op meerdere vlakken baat bij te hebben: fysiek, emotioneel, en in hoe snel iemand terugveert na een moeilijke periode. Eenzaamheid werkt net andersom. Het is niet alleen een naar gevoel, het maakt iemand kwetsbaarder voor de manier waarop stress en tegenslag binnenkomen en blijven hangen.
Belangrijk daarbij: goed omringd zijn heeft weinig te maken met hoevéél mensen er rondom je zijn. Het gaat over de kwaliteit van die verbinding: op iemand kunnen terugvallen, je gezien voelen in wie je bent, en zelf ook van betekenis kunnen zijn voor een ander. Dat laatste wordt vaak vergeten, maar is minstens even belangrijk: steun geven draagt evengoed bij aan verbondenheid als steun ontvangen.
Goed omringd zijn als je naast een verslaving leeft
Wie leeft naast iemands verslaving: als partner, (groot)ouder, kind, broer, zus of vriend,... draagt vaak jarenlang mee zonder dat het zichtbaar is. Verbondenheid is dan extra belangrijk, en tegelijk niet vanzelfsprekend. Schaamte, loyaliteit naar de persoon met de verslaving, of de angst om veroordeeld te worden, houden veel naasten tegen om hun verhaal te delen.
Net dan kan een luisterend oor, een kleine check-in of samen een koffie drinken een groot verschil maken. Sociale steun helpt om gevoelens draaglijker te maken, en verkleint de kans dat de draaglast van een naaste stilzwijgend blijft oplopen.
Soms is professionele hulp nodig en ook daar kan jij, als omgeving, iemand naartoe begeleiden. Misschien kan jij je bezorgdheid uiten of mee helpen zoeken naar de juiste plek, zonder het over te nemen of iemand te pushen. Kleine gebaren tellen. Maar tijdig doorverwijzen, of gewoon laten weten dat hulp bestaat, telt minstens even hard.
Zo maak jij het verschil
Sta open voor ontmoeting. Maak oogcontact, glimlach, begin een klein gesprek.
Creëer nieuwe herinneringen. Onderneem iets samen met iemand die je dierbaar is, los van de moeilijke situatie. Breng terug wat lichtheid of humor binnen, dat kan naast de zorgen bestaan.
Spreek je waardering uit. Zeg waarom iemand belangrijk voor je is; het lijkt klein, maar het draagt ver.
Moedig aan of nodig uit. Iemand die veel zorgen draagt, vergeet vaak zorg te dragen voor zichzelf of te investeren in zichzelf - nodig iemand uit om iets leuks of ontspannend te doen, of moedig iemand aan terug iets voor zichzelf te gaan doen, zoals een vroegere hobby hernemen of een uitstap te maken.
Dit artikel kadert binnen de campagne Samen draagt Lichter, waarmee vzw Samen naast Verslaving aandacht vraagt voor naasten van mensen met een verslaving. Meer weten over het thema Goed omringd zijn en Samen Veerkrachtig? Kijk op samenveerkrachtig.be.
Opmerkingen